De geschiedenis van GTA

De Grand Theft Auto-serie heeft een hele ontwikkeling doorgemaakt, van klein boefje tot topcrimineel.

Het is zeer passend dat de eerste Grand Theft Auto-game, die in 1997 op PlayStation uitkwam, zich in Liberty City afspeelde. Deze naam staat namelijk voor vrijheid en de mogelijkheid om de stad op verschillende manieren te doorkruisen en wanneer je wilde missies te ondernemen, was destijds ook écht bevrijdend. De plot ontwikkelde zich in het tempo waar de speler voor koos en kon worden genegeerd als je je tijd liever besteedde aan het ontdekken van de vele geheimen in de game of gewoon aan herrie schoppen in een auto.

En voor een flinke dosis herrie hoefde je niet ver te zoeken, want de plaatselijke politie was vastbesloten een einde te maken aan de autodiefstallen en moorden die nodig waren om de missies tot een goed einde te brengen. En die moorden zorgden er meteen ook voor dat de game alleen voor volwassenen geschikt was. Politie-achtervolgingen waren niks nieuws in de game-industrie, maar het feit dat de speler hier door zijn of haar eigen acties zelf aanzet toe gaf en vervolgens allerlei keuzes moest maken om te ontsnappen, voegde een extra dimensie aan het toch al overweldigende gevoel van vrijheid toe. Dit idee dat elke actie realistische reacties tot gevolg heeft, loopt als een rode draad door alle GTA-games.

In 1999 verscheen de sequel op de markt, nadat er tussendoor nog een uitbreiding op de originele game was uitgebracht die zich in het Londen van de jaren '60 afspeelde. En hoewel Grand Theft Auto 2 veel op zijn voorganger leek, waren er allerlei verbeteringen doorgevoerd, met als resultaat dat de bevolking van de futuristische stad (dit keer zonder naam) nog diverser was voorheen. De ME en zelfs legereenheden werden ingeschakeld om een abrupt einde aan de golf van misdaad te maken en rivaliserende bendes hadden verschillende delen van de stad in handen en konden tegen elkaar worden uitgespeeld.

De graphics in de eerste twee games waren vrij eenvoudig en tweedimensionaal, en velen dachten dat de overstap naar 3D te hoog gegrepen zou zijn voor een game die zo afhankelijk was van bewegingsvrijheid en missies die zich niet lineair ontwikkelden. Maar toen Grand Theft Auto III in 2001 op PlayStation 2 uitkwam, bleek dat deze zwartkijkers het volkomen mis hadden.

Een extra dimensie

De overstap naar 3D had wat de visuals betreft een nog realistischere game tot resultaat, en bovendien was het de ontwikkelaars gelukt niet alleen de zwarte en satirische humor van de voorafgaande titels te behouden, maar ook dat o zo belangrijke gevoel van vrijheid, dat gevoel dat Liberty City zich voortdurend op basis van de acties van de speler ontwikkelde.

Een jaar later verscheen Grand Theft Auto: Vice City en deze game werd alom op lovende kritieken onthaald. Voor deze game werd dezelfde game-engine als voor GTA III gebruikt, al was het speelgebied, het in geuren en kleuren tot leven gebrachte Miami van 1986, vele malen groter dan dat van zijn voorganger. In deze game was Vice City en alles erin nog grootser en blitser, met nieuwe wapens en voertuigen en een verhaal dat zo uit een Hollywood-film leek te komen, wat allemaal heel goed bij het decennium waarin goede smaak even werd vergeten en de serie zelf past.

Rockstar Games stond al bekend om de flitsende presentatie en de beste satirische humor sinds The Simpsons en deze reputatie groeide met elke nieuwe game. Zo bevatten de tot dan toe uitgebrachte Grand Theft Auto-games verwijzingen naar alles van The Godfather en Quadrophenia tot Miami Vice. De derde release op PlayStation 2 bewees echter dat er nog veel meer mogelijk was in het sandbox-genre, waar de serie in principe zelf aan de wieg van stond.

Grand Theft Auto: San Andreas stak met kop en schouders boven Vice City uit, alleen al omdat de game in een hele staat plaatsvond, in plaats van alleen in een stad. Zo kon je rondscheuren door de steden Los Santos, San Fierro en Las Venturas (respectievelijk Los Angeles, San Francisco en Las Vegas) en door het platteland, de woestijnen en de bergen daartussen.

De game speelde zich in het begin van de jaren '90 af en was losjes gebaseerd op films zoals Boyz n the Hood. Heel wat anders dan het paarse fluweel en de discolampen van Vice City, dat sterk aan de film Scarface deed denken.

Terug naar Liberty City

Hoewel Vice City en San Andreas beide veel te indrukwekkend waren om als uitbreidingen te worden beschouwd, weigerde Rockstar pertinent om deze games als volwaardige opvolgers van GTA III te beschouwen en het publiek moest dan ook tot 2008 wachten om te zien of Grand Theft Auto IV, de eerste PlayStation 3-game in de serie, alle hooggespannen verwachtingen kon waarmaken.

Ondertussen werden Liberty City Stories en Vice City Stories voor PSP op de markt gebracht, beide met een gloednieuwe verhaallijn en nieuwe missies die op de omgevingen en personages van respectievelijk GTA III en Vice City waren gebaseerd. De games werden door de recensenten hemelhoog geprezen omdat deze de volledige Grand Theft Auto-ervaring perfect op PSP nabootsten en waren zo populair, dat ze ook op PlayStation 2 werden uitgebracht.

En toen werd in april 2008, na maanden vol speculatie en hooggespannen verwachtingen, GTA IV gelanceerd. De game was meteen een ongekend succes en de recensenten waren lyrisch.

De game, waarin het epische levensverhaal van Niko Bellic in Liberty City wordt verteld, is op bijna alle vlakken een verbetering ten opzichte van zijn voorgangers en is dankzij de kracht van PlayStation 3 voorzien van ongelofelijk gedetailleerde high definition-graphics en fantastisch creatieve extra's, zoals mobiele telefoons, televisiekanalen en een fictieve variant van het internet.

Een decennium later

In de 11 jaar tussen het originele Grand Theft Auto en de derde sequel (of de achtste, het is maar hoe je het bekijkt), is er in Liberty City een hoop veranderd. Dankzij de steeds krachtigere hardware, grotere opslagapparatuur en grotere productiebudgetten zijn de games er steeds beter gaan uitzien, met supergeavanceerde animaties en superslimme Artificial Intelligence.

Als je het origineel weer eens uit de kast haalt, valt echter direct op hoeveel cruciale elementen al vanaf het begin in de games zaten. Zowel de gesproken dialogen als de radioberichten barstten van de zwarte en satirische humor, de missies waren inventief en gevarieerd en vaak een parodie op populaire films en, wat veruit het belangrijkste is, spelers hadden voortdurend het idee dat hun personage niet meer of minder belangrijk was dan de steeds veranderende wereld om hen heen.

De nieuwste game van Rockstar is op technisch en creatief gebied een verbluffende sterk staaltje en stelt een nieuwe gamenorm wat visuele details, bewegingsvrijheid en verhaallijn betreft. Maar op twee van deze punten lijkt de game meer op het originele Grand Theft Auto dan de meeste mensen zich realiseren. Beide games zijn namelijk gebaseerd op het idee dat de acties van de speler zelfs in een chaotische wereld logische reacties tot gevolg hebben.

GTA IV is het perfecte eerbetoon aan zijn eerste voorouder, aan een briljant gerealiseerd concept dat zelfs ruim een decennium later nog steeds tot de verbeelding van miljoenen gamers spreekt.